Перименопаузата, позната и како преоден период кон менопауза, е природна биолошка фаза во животот на секоја жена. Таа го означува постепениот премин од репродуктивниот период кон менопаузата. Во оваа фаза функцијата на јајниците постепено се менува, што доведува до промени во производството и осцилациите на хормоните, особено естрогенот и прогестеронот.
Перименопаузата не се случува одеднаш. Таа може да трае неколку години и кај секоја жена да изгледа различно. Кај некои симптомите се благи и речиси незабележливи, додека кај други можат значително да влијаат врз секојдневното функционирање, расположението, спиењето и целокупниот квалитет на живот.
Менопаузата, пак, се смета дека настапила кога ќе поминат 12 последователни месеци без менструално крвавење, под услов да нема друга медицинска причина за изостанување на циклусот. По тој момент започнува постменопаузата.
Како се препознава перименопаузата?
Еден од првите и најчести знаци е промената во менструалниот циклус. Менструациите можат да станат пократки или подолги, да се појавуваат порано или подоцна од вообичаеното, а крвавењето може да биде пообилно или, напротив, многу оскудно. Со текот на времето може да започнат и целосно да се прескокнуваат одредени циклуси.
Но, промените не се ограничуваат само на менструацијата. Поради хормоналните флуктуации, може да се појават различни физички, психички и емоционални симптоми.
Меѓу најчестите се напливите на топлина и ноќното потење. Напливот на топлина претставува ненадејно чувство на интензивна топлина, најчесто во лицето, вратот и горниот дел од телото, кое може да биде проследено со црвенило, потење и забрзано чукање на срцето. Кога овие епизоди се појавуваат во текот на ноќта, можат дополнително да го нарушат сонот.
Токму нарушувањата на спиењето се уште еден чест проблем. Жената може потешко да заспива, почесто да се буди во текот на ноќта или да се разбуди прерано наутро. Недостатокот на квалитетен сон, пак, може да доведе до хроничен замор, намалена енергија, раздразливост и потешкотии со концентрацијата.
Во перименопаузата можат да се појават и промени во расположението. Зголемена раздразливост, анксиозност, чувствителност и нагли промени во расположението се релативно чести. Кај некои жени може да се појават и симптоми слични на депресија. Важно е ваквите промени да не се припишуваат автоматски само на хормоните, особено доколку се интензивни или траат подолго време.
Честа поплака во овој период е и таканаречената „магла во мозокот“ (brain fog). Таа може да се манифестира како потешкотии со концентрацијата, заборавеност, чувство дека мислите се „забавени“ или потешкотии при пронаоѓањето на вистинскиот збор. Овие промени најчесто се минливи и можат да бидат дополнително изразени кога жената не спие доволно или е под зголемен стрес.
Покрај тоа, можат да се појават и промени во сексуалното и физичкото здравје. Намалувањето на естрогенот може да придонесе за вагинална сувост и непријатност при сексуален однос, а кај дел од жените се забележува и намалено либидо. Можно е да се појават болки во мускулите и зглобовите, промени во телесната композиција и полесно зголемување на телесната тежина, особено околу стомакот. Со возраста и хормоналните промени се зголемува и значењето на грижата за мускулната маса и коскеното здравје.
Фазите на транзицијата кон менопауза
Преминот кон менопауза обично се одвива постепено и може да се разгледува преку рана перименопауза, доцна перименопауза и постменопауза.
Во раната перименопауза, хормоналните промени започнуваат постепено, а еден од најзабележливите знаци е промената во вообичаениот ритам на менструалниот циклус. Менструацијата може да започне да доаѓа порано или подоцна од она што со години било вообичаено. Во оваа фаза промените можат да бидат релативно благи, но со текот на времето стануваат почести и понепредвидливи. Оваа фаза може да трае неколку години.
Како што транзицијата напредува, се влегува во доцната перименопауза. Тогаш промените во циклусот стануваат поизразени. Периодите без менструација се продолжуваат, па може да поминат два месеци или повеќе помеѓу две менструални крвавења. Во оваа фаза кај многу жени се појавуваат или се засилуваат и други симптоми, како напливи на топлина, ноќно потење, нарушувања на спиењето и промени во расположението.
Кога ќе поминат 12 последователни месеци без менструација, се смета дека настапила менопауза. Важно е да се нагласи дека менопаузата не е долготраен период, туку конкретна точка во времето која се утврдува ретроспективно – по една цела година без менструација.
По менопаузата започнува постменопаузата, која трае до крајот на животот. Во оваа фаза менструалните циклуси веќе не се очекуваат, но промените поврзани со ниското ниво на естроген продолжуваат да имаат значење за здравјето, особено за коските, кардиоваскуларното здравје, урогениталниот систем и телесната композиција.
Како да се ублажат симптомите?
Иако перименопаузата е природен процес, тоа не значи дека жената треба едноставно да ги трпи симптомите доколку тие го нарушуваат нејзиното секојдневие. Постојат различни начини за нивно ублажување, а пристапот треба да биде индивидуален.
Здравиот начин на исхрана е добра основа. Корисно е исхраната да биде разновидна и богата со зеленчук, овошје, протеини, интегрални житарки и здрави масти. Особено внимание треба да се посвети на внесот на калциум и витамин Д, кои се важни за одржување на коскеното здравје. Кај некои жени кофеинoт, алкохолот и многу лутата храна можат да ги поттикнат или засилат напливите на топлина, па вреди да се следи дали постои таква поврзаност.
Редовната физичка активност е подеднакво важна. Вежбите со отпор, како вежбање со тегови или други форми на силов тренинг, помагаат во зачувување на мускулната маса и поддршка на коскената густина. Аеробните активности, како брзо одење, возење велосипед или пливање, придонесуваат за подобро кардиоваскуларно здравје, расположение и општа физичка кондиција.
Не треба да се занемари ниту управувањето со стресот. Хроничниот стрес може дополнително да влијае врз спиењето, расположението и перцепцијата на симптомите. Техники како длабоко дишење, медитација, јога, релаксација и редовна физичка активност можат да бидат корисен дел од секојдневната грижа за себе.
Кога симптомите се поизразени или значително го нарушуваат квалитетот на животот, важно е жената да разговара со својот гинеколог или друг здравствен професионалец. Во зависност од симптомите, возраста, здравствената состојба и личните ризик-фактори, може да се разгледаат различни можности за третман, вклучително и хормонска терапија за менопауза, како и нехормонални терапии. Не постои едно решение што е соодветно за секоја жена, па затоа изборот на терапија треба да биде индивидуален.
Перименопаузата не е болест
Перименопаузата е природна биолошка транзиција, а не болест. Сепак, фактот дека е природна не значи дека симптомите треба да се игнорираат. Навременото информирање, следењето на промените во менструалниот циклус, здравите животни навики и разговорот со здравствен професионалец можат значително да помогнат оваа фаза да се помине полесно и со поголема сигурност.
Секоја жена ја доживува перименопаузата на различен начин. За некои, промените се речиси незабележливи, додека за други можат да бидат интензивни и да влијаат врз секојдневниот живот. Затоа најважно е да се препознае дека промените се реални, да се побара соодветна поддршка и да се избере индивидуален пристап кон сопственото здравје.
Перименопаузата не е крај на една фаза од животот, туку премин кон нов период во кој грижата за физичкото и менталното здравје станува уште поважна. Со вистинските информации, навремена грижа и соодветна поддршка, оваа транзиција може да биде многу полесна и поквалитетна.
